ABD İran'a Saldırır mı?

   Başlıktaki soruya siyasi olarak cevap vermeyeceğim; çünkü dergimizin yapısı siyasi değil, teknik ve mühendislik disipleri ile yaklaşımları içeriyor. 

 

Maliyet-Etkinlik Analizi (havalı adıyla Cost-Effectiveness Analysis), ekonomi ve mühendislik disiplinlerinde neredeyse her gün kullanılan bir kavramdır. Kendi alanımdan bir örnek vereyim: Metal bir ürünü fabrikamın bünyesinde mi üreteceğim, yoksa fason olarak, yani bir alt yükleniciye vererek mi ürettireceğim?

 

Burada kendime şu hesap sorusunu sorarım: 5 eksen CNC tezgahta metal bir parça üreteceğiz diyelim bunu bir alt yüklenicide veya kendi bünyenizde yaptırabilirsiniz, bunu nerede yaptıracağınıza maliyetler karar verir, bu kararı verirken bir kaç parametre değerlendirilir, bunlar  tezgâh ayar süresi maliyeti + işleme süresi + işçilik maliyeti + kalite kontrol süresi toplamı mı daha büyük  alt yüklenicinin teklif fiyatı + kalite kontrol maliyeti. Eğer ilk toplam daha yüksekse, ürünü fasona vermek daha mantıklıdır.

 

Ancak bazen araya siyasi veya stratejik durumlar girer ve müşteri ürünü çok hızlı bir şekilde ister. Böyle durumlarda, çalıştığınız kurumun itibarı söz konusu olduğundan bu hesaplamaların hiçbiri yapılmaz; ürün nerede en hızlı üretilecekse orada yaptırılır.

 

Kısacası mesele şudur: Attığımız taş, kuşu ne kadar ürkütüyor?

​

Amerika Birleşik Devletleri’nin büyük bir askeri gücü İran çevresine konuşlandırması son derece ciddi bir maliyet doğurmaktadır. Eğer ABD’nin elde edeceği kazanç bu maliyetin altında kalırsa, tehdit politikasını sürdürmeye devam eder; hatta sıcak bir çatışma ihtimali doğabilir. Böyle bir senaryo ise maliyeti çok daha fazla artırır ve elde edilmek istenen sonucun değerinin de buna paralel olarak yükselmesi gerekir.

 

Gelin bu maliyeti birlikte değerlendirelim. 21.02.2026 tarihi itibarıyla, açık kaynak olarak Anadolu Ajansı verilerine göre bölgeye iki uçak gemisi intikal etmiştir: USS Abraham Lincoln ve USS Gerald R. Ford.

 

Uçak gemileri tek başlarına hareket etmez; genellikle 4–5 adet savaş gemisi onlara eşlik eder. Bu sayı, operasyonun niteliğine ve bölgedeki gerilimin düzeyine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

​

Bölgeye gelenler ve maliyetleri  

​

   - 2 uçak gemisi ve bunu koruyan filo;

   

            Gemilerin işletme maliyeti + Eskort filonun maliyeti + Üzerindeki uçakların işletme maliyeti

                       13,5 milyon USD    +    13 milyon USD         +      18 milyon USD

​

   - Hava gücünün işletme maliyeti;

           Uçak gemilerinin üzerindeki uçaklara ek 200' e yakın savaş jetinin geldiği yazıyor haberlerde.

​

            100 adet F18  + 50 adet F16 + 50 adet F35 + 108 tanker uçak, 100 adet C-17 Kargo Uçağı​

 3,2 milyo USD + 1,02 milyon USD + 1,28 milyon USD +10,8 milyon USD + 7,81 milyon USD

​

    - Kara Gücü

           10.000'e  yakın kara personeli de bu operasyon için bölgeye çağrıldığı bilgisi yer alıyor haberlerde.

​

            Amerikanın günlük personel maliyeti 260 USD/gün, Bu da demek oluyor ki günlük 2,6 milyon USD maliyeti

​

           Toplam maliyet günlük:  71,21 milyon USD (13 970 ons altın)

​

    21 Şubat 2026 tarihi itibarıyla 10 günlük bir süre verildiğini varsayarsak, ABD’nin baskı oluşturmak amacıyla katlandığı toplam maliyet yaklaşık 721,1 milyon USD olacaktır. Bu hesaba göre, her 14 günde bir maliyet yaklaşık 1 milyar USD seviyesine ulaşmaktadır. Üstelik burada mühimmat maliyetlerinden henüz bahsetmiyoruz.

 

Olası bir sıcak çatışma durumunda, birim maliyeti yaklaşık 2 milyon USD olan Tomahawk ve yaklaşık 4 milyon USD olan SM-6 gibi yüzlerce mühimmatın kullanılması söz konusu olabilir; bu da toplam maliyeti ciddi biçimde artıracaktır. Uçak sortileri ve bu sortilerde kullanılan mühimmatlar ise bu hesaplamaya dâhil edilmemiştir.

 

Maliyet hesabı gösteriyor ki, özellikle son dönemde gerçekleşen savaşlar ya kısa sürmekte ya da Rusya örneğinde olduğu gibi yavaş ilerlemektedir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, teknolojinin ilerlemesiyle birlikte savaşın maliyetinin çok büyük ölçüde artmış olmasıdır.

 

Bu çerçevede bakıldığında, Trump’ın orta vadede (yaklaşık 1–3 yıl içinde) bu maliyet hesabına göre 80 milyar USD bir kazanç elde etmesi gerekmektedir.

​​

Trump eğer İran'a müdahele ederse ne kadar kazanma ihtimali var bunu hesaplamaya başlayalım, bu hesaba göre Trump'ın müdahile  edip  etmeyeceği ortaya çıkacaktır.

​

      -İran'a müdahile edilirse Hürmüz Boğazı kapanır ve Çin’e giden petrol azalır veya tamamen kesilmesi söz konusu olur bu da ABD'nin yeni en büyük rakibi Çin için önemli sonuçlar doğurur. Çin, bilindiği üzere kapitalizmin yeni yükselen yıldızı olarak görülmektedir ve robotlaşma ile birlikte “proje tipi üretim” olarak adlandırılan üretim modellerini dahi ciddi ölçüde otomasyona entegre etmiştir, böylelikle çok hızlı ve planlaı bir kalkınma yaşamaktadır.

​

Çin, günde yaklaşık 1,2 milyon varil petrolü İran’dan temin etmektedir; bu miktar toplam ihtiyacının yaklaşık %9’una karşılık gelmektedir. Günlük yaklaşık 90 milyon USD’lik bir hacimden söz ediyoruz. Petrol akışının ABD ekonomisine doğrudan bir etkisi olmasa da, dolaylı olarak Çin’in sanayi üretim hızını etkileyebilecek bir faktör olarak değerlendirilebilir ve eknomik sorunlar yaşayan İran'ın bir geliri ortadan kalkmış olur.

 

(Proje tipi üretimler; uçak, gemi ve tren üretimi gibi yüksek bilgi birikimi ve sanayi tecrübesi gerektiren üretim modellerinin genel adıdır. Bu tür üretimlerde kalifiye personel ile birlikte maliyetli ve niş makineler ya da özel üretim ekipmanları kullanılır. Bu nedenle geçmişte bu alanların robotlaşması neredeyse imkânsıza yakın görülmekteydi.Çin’in bu yöndeki hamleleri, yaşlanan Avrupa’yı ve üretim maliyetleri açısından zorlanan ABD’yi geride bırakmış durumdadır. Küçük bir örnek vermek gerekirse; ABD’de limanlardaki sendikalaşma oldukça güçlüdür ve işsizliği artırmamak adına sanayide robot kullanımına mesafeli yaklaşıldığı görülmektedir. Bu durum, bazı alanlarda robot teknolojilerine yapılan yatırımların hızını etkilemektedir.)

​​

​

   Rusya Petrolleri, İran Petrollerinin yerini alabilir mi?

​

   Petrol konusu bu açıdan bakıldığında oldukça karmaşık görünmektedir. Rusya hâlihazırda Çin’e günlük yaklaşık 2,5 milyon varil petrol sağlamaktadır. Ancak Rusya’nın tedarik edebileceği toplam miktar yaklaşık 3 milyon varil/gün seviyesindedir. Bu durumda oluşan 0,7 milyon varillik açık, Çin’in petrol akışında yaklaşık %5’lik bir zayıflamaya işaret etmektedir.

 

Genel bir ekonomik çarpan yaklaşımıyla, 1 USD’lik enerji girdisinin yaklaşık 30 USD’lik ekonomik çıktıya dönüştüğü varsayılırsa, söz konusu arz eksikliği Çin ekonomisi için günlük yaklaşık 37,5 milyon USD’lik bir kayıp anlamına gelmektedir. Bu kaybın orta vadede toplamda yaklaşık 40 milyar USD seviyesine ulaşabileceği değerlendirilebilir.

​

    -Çin ile iran arasındaki ihracat ilişkisi;

     Çin’den İran’a yıllık yaklaşık 20 milyar USD, İran’dan Çin’e ise yaklaşık 12 milyar USD tutarında ihracat yapılmaktadır. Bu da Çin ile İran arasında toplamda yaklaşık 32 milyar USD’lik bir ekonomik hacim olduğu anlamına gelir. Bu hacmi 3 yıllık bir döneme yaydığımızda yaklaşık 96 milyar USD seviyesine ulaşmaktadır ve bu değer petrol dışı ticareti ifade etmektedir.

 

Özetle, yalnızca Çin ayağındaki parametreler değerlendirildiğinde, orta vadede ABD’nin İran’a yönelik bir operasyon ihtimali ortaya çıkıyor. Bu ekonomik veriler dikkate alındığında, ABD’nin İran üzerindeki baskıyı artırması muhtemel görünmektedir. İran nükleer faaliyetlerini durdursa dahi, bu ekonomik koşullar çerçevesinde ABD’nin, Çin’i yavaşlatmak amacıyla İran üzerinde ciddi bir baskı kurmak isteyecektir.

 

Siyasi açıdan ise, bu konuya net bir şey söylemem ama, İsrail’in çeşitli siyasi gelişmeler üzerinden ABD yönetimi üzerinde baskı kurduğu yönünde yorumlar bulunmaktadır. İran’a yönelik baskının temel nedeni yalnızca ekonomi olmasa bile, İsrail’in güvenlik talepleri doğrultusunda da bir operasyon ihtimali gündeme gelebilir.